เกษตรกรต้นแบบ
"เห็ดบด-เห็ดขอนดำจากฟาร์มรุจิรา มีดีอย่างไร?
ทำไมใครๆ ก็ต้องการ"
คุณรุจิรา รุณผาบ
 30 มิถุนายน 2559   1,432
จ.กาฬสินธุ์
อย่ากลัวที่จะลงมือทำในสิ่งที่เราไม่มีความรู้ เพราะทุกๆ การเรียนรู้ย่อมเกิดขึ้นได้จากการได้ลงมือทำ

คุณรุจิรา รุณผาบ เจ้าแม่เห็ดแห่งจังหวัดกาฬสินธุ์ เจ้าของสวนเห็ดรุจิราเพาะเห็ดขอนดำและเห็ดบด เป็นเจ้าแรกในภาคอีสาน ที่มีการผลิตหัวเชื้อไม่เหมือนใคร เริ่มจากการเข้าป่าหาเชื้อเห็ดพันธุ์ชั้นดืที่มที่มีอยู่ในพื้นที่ตามธรรมชาติ เพื่อนำมาขยายพันธุ์เพาะเชื้อผลิตก้อนเห็ดขอนดำและเห็ดบดคุณภาพดี รสชาติเยี่ยม ทนทานต่อโรค-แมลงและให้ผลผลิตสูง เน้นการผลิตก้อนเพาะและหัวเชื้อจำหน่าย กระจายก้อนสู่เกษตกรภาคอีสาน จนลูกข่ายติดใจในคุณภาพของผลผลิตที่ได้ ทำให้ใครๆ ที่ต้องการเพาะเห็ดขอนดำ-เห็ดบดเรียกใช้บริการเป็นอันดับต้นๆ จึงมีชื่อเสียงโด่งดังทั่วภาคอีสาน พร้อมกันนี้ยังมีการเผยแพร่ความรู้สู่เกษตรกรท่านอื่นจนมีอาชีพทำกินกันทั่วประเทศ ด้วยการลงทุนเพียงแสนต้นๆ แต่ได้กำไรกลับมาอีกหลายแสนและสามารถคืนกำไรได้ภายในเวลาไม่นาน

รุจิรา รุณผาบ เจ้าแม่เห็ดแห่งเมืองกาฬสินธุ์

คุณรุจิรา รุณผาบ อายุ 54 ปี ผู้เชี่ยวชาญในวงการเห็ดมากว่า 30 ปี อยู่บ้านเลขที่ 138 หมู่ 18 บ้านกลางดง ตำบลห้วยโพธิ์ อำเภอเมือง เล่าให้ทีมงานรักบ้านเกิดฟังว่า "เมื่อ 30 ปีที่แล้วก็ไม่ได้มีพื้นฐานทางด้านการเพาะเห็ดมาก่อนเลย และเมื่อก่อนนั้นก็เป็นอาจารย์สอนนักเรียนสายพาณิชย์ อยู่ที่จังหวัดอุบลราชธานี เมื่อสามีที่เป็นอาจารย์อยู่สถาบันเดียวกันได้ลาออกมาเป็นผู้จัดการศูนย์บริการเพื่อการเกษตรไทยเนเธอร์แลนด์ ตัวเองก็ลาออกมาเป็นแม่บ้านอย่างเต็มตัวด้วยเช่นกัน แต่ผ่านไปสักระยะหนึ่งก็เริ่มรู้สึกอิ่มตัวเบื่อชีวิตที่ไม่ได้ทำงานเป็นจริงเป็นจัง สามีจึงแนะนำให้เพาะเห็ดขาย เพราะทั้งครอบครัวก็ชอบรับประทานเห็ดอยู่แล้วด้วย และสามีก็เลยลองมาเลี้ยงเชื้อดู เพราะเขาจบบริหารธุรกิจด้านเกษตรอยู่แล้ว ต่อมาก็ได้พัฒนาต่อยอดมาเป็นการเพาะเห็ดให้ตน ช่วยกันขยับขยายจนมีความมั่นคงและตนก็ชอบเรื่องเห็ดด้วย จึงเริ่มหันมาเพาะเห็ดอย่างเต็มตัว"

ปี 2528 ได้ทดลองนำเอา "เห็ดขอนขาว" ที่เกิดตามธรรมชาติมาทดลองเพาะขยายพันธุ์ระหว่างนั้นก็ขายดอกเห็ดสดไปด้วย จากที่เคยได้ราคากิโลกรัมละ 100 บาท ก็ลดลงเรื่อยๆ จนเหลือแค่กิโลกรัมละ 50 บาทจึงตัดสินใจเลิกทำเห็ดขอนขาวราคาต่ำ ให้ผลผลิตต่ำกว่า ให้ดอกได้ประมาณ 2 เดือน ก้อนก็เน่า โรคระบาดเร็ว เมื่อปี พ.ศ.2530 จึงได้ศึกษาค้นคว้า โดยการเดินป่าและคัดสายพันธุ์มาเปิดดอกจนได้เป็นเห็ดบดและเห็ดขอนดำ และเริ่มเพาะเห็ดบดและเห็ดขอนดำแทนเพราะเห็ดทั้งสองจะอยู่ได้นานประมาณ 5 เดือน ดอกสวย รสชาติดี ผลผลิตสูงราคาดี ทนต่อโรคแมลง คุณภาพดีออกสู่ตลาดผู้บริโภคได้เพียงพอกับความต้องการของลูกค้าตลอดทั้งปี จนประสบความสำเร็จและสร้างรายได้ตกเฉลี่ยสูงถึงเดือนละ 100,000-150,000 บาทเลยทีเดียว

ในอดีตเคยแต่เช่าพื้นที่ทำโรงเพาะเห็ดมาโดยตลอด ซึ่งหลังจากทำการเพาะเห็ดขอนดำและเห็ดบดจำหน่ายทั้งดอกสดและก้อนเชื้อ ก็ทำให้มีรายได้ดีขึ้นมาทันตาเห็น จนมีเงินมากพอที่จะซื้อหาพื้นที่มาไว้เป็นของตัวเองได้จำนวน 12 ไร่ จากการทำอาชีพเพาะเห็ด ปัจจุบันมีโรงเรือนเปิดดอก 20 โรงเรือน,โรงเรือนบ่มเชื้อ 2 โรงเรือน ภายใน 1 โรงเรือนจะบรรจุได้ประมาณ 70,000 ก้อน

โรงเรือนเพาะเห็ดคลุมด้วยผ้ากรองแสง(สแลน)

นอกจากการผลิตเห็ดและก้อนเพาะเชื้อเห็ดจำหน่ายแล้ว คุณรุจิรายังเปิดฟาร์มเป็นแหล่งเรียนรู้เกี่ยวกับการเพาะเห็โ พร้อมยินดีให้คำแนะนำผู้ที่อยากเพาะเห็ดขาด้วยความนิดดี จึงทำให้มีผู้คนเข้ามาปรึกษาขอความรู้และดูงานที่ฟาร์มอยู่เสมอ ณ เวลานี้คุณรุจิราได้ส่งเสริมให้เกษตรกรแถวกาฬสินธุ์เพาะเห็ดเป็นอาชีพได้ถึง 60 % ของพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์แล้ว จนทุำวันนี้ในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ นั้นมีมีเห็ดจำหน่ายได้สูงถึง 10 ตันต่อวัน และจัดว่าเป็นแหล่งผลิตเห็ดขอนดำและเห็ดบดที่ใหญ่มากแห่งหนึ่งของประเทศไทย อย่างที่อำเภอยางตลาดก็มีเกษตรกรเพาะเห็ดกันมาก ซึ่งคุณรุจิราเองก็มีหน้าที่ผลิตก้อนเชื้อให้เกษตรกร โดยจะขายก้อนละ 8 บาท ถ้าเกษตรกรท่านใดอยากได้หัวเชื้อไปผลิตก้อนเชื้อเห็ดเองตนก็มีหัวเชื้อขายขวดละ 13 บาท 1 ขวดหัวเชื้อ สามารถขยายก้อนเชื้อได้ 35-40 ก้อน

ทั้งนี้ คุณรุจิราได้เน้นย้ำว่า หัวเชื้อและก้อนเห็ดที่ผลิตจำหน่ายนั้นจะ คำนึงถึงคุณภาพเป็นสำคัญ ซึ่งหัวเชื้อที่ดีควรเป็นหัวเชื้อที่เจริญเติบโตเต็มขวด ไม่มีเชื้อราสีต่างๆ บ่นเปื้อน และไม่เป็นเชื้อที่แก่จนเส้นใยรัดตัวเป็นสีดำ พร้อมกันนี้ยังได้แนะนำวิธีการเขี่ยหัวเชื้อ ไว้ให้เป็นแนวทาง ดังนี้

ขั้นตอนการหยอดหัวเชื้อเห็ดลงในก้อนเพาะเชื้อ :

1.วางก้อนเชื้อเรียงกันเป็นแถว ให้สามารถทำงานได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว เปิดกระดาษที่ห่อหุ้มสำลีออก แต่ยังไม่เปิดจุกสำลีและระวังไม่ให้สำลีหลุดออกจากขวด

2.ควรเช็ดมือด้วยแอลกอฮอร์ฆ่าเชื้อ 70% นำเอาเชื้อขวดเมล็ดข้าวฟ่างที่คัดดีแล้วเขย่าตั้งที่ยังปิดจุกสำลี ให้เมล็ดข้างฟ่างกระจาย

3.ถอดจุกที่เมล็ดข้าวฟ่างออก นำปากขวดลนไฟด้วยตะเกียงแอลกอฮอร์ ในช่วงนี้ถ้าเมล็ดข้าวฟ่างยังไม่ให้ใช้ช้อนตักเข้าไปในขวดเพื่อเขี่ยเมล็ดข้างฟ่าง ในขณะที่ปากขวดยังลนไฟอยู่

4.ใช้มืออีกข้างเปิดจุกสำลีที่ก้อนเชื้อและเทหัวเชื้อลงไป ในถุงพอประมาณ จากนั้นรับปิดจุกสำรี และรัดด้วยกระดาษ

5.ถุงต่อไปก็ทำเช่นเดียวกัน ทุกๆ 8-10 ถุง ควรลนปากขวดอีกครั้งหนึ่ง

6.หัวเชื้อที่เปิดขวดออกแล้วควรใช้ให้หมด หากมีเหลือไม่ควรนำมาใช้อีก เพราะเชื้ออาจเสียได้ ซึ่งเฉลี่ยแล้วหัวเชื้อขวดหนึ่ง จะเขี่ยลงถุงได้ประมาณ 35-40 ถุง(ก้อน)


การบ่มพักเส้นใย : หลังการเขี่ยหัวเชื้อ จะเป็นขั้นตอนของการบ่มเพาะเส้นใย โดยเส้นใยของเห็ดขอนดำและเห็ดบดจะใช้เวลาบ่มเพาะ ที่อุณหภูมิประมาณ 28-35 องศาเซลเซียสประมาณ 45 วัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความแข็งแรงและสภาพอากาศที่เหมาะสม เมื่อเส้นใยเดินเต็มก้อนเชื้อเห็ดดีแล้ว จึงจะทำการขนย้ายเข้าโรงเรือนเพื่อทำการเปิดดอกต่อไป

การเพาะเห็ดของฟารม์รุจิรา จะเน้นขายสินค้าจากเห็ดตามฤดูกาลเป็นหลัก ช่วงไหนที่ลูกฟาร์มเปิดดอกขายกันมากทางฟาร์มก็จะไม่ทำดอกขาย แต่จะเน้นทำหัวเชื้อข้าวฟ่างขายให้แก่เกษตรกรแทน และถ้าช่วงไหนที่เขาทำดอกน้อยก็จะเปิดดอกเอง จึงทำให้มีรายได้ทุกวัน

การเพาะหัวเชื้อเห็ดด้วยเมล็ดข้างฟ่าง

คุณรุจิราให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ตนจะขายสินค้าจากเห็ดตามฤดูกาลเป็นหลัก อย่างเช่นช่วงที่ลูกฟาร์มเขาเปิดดอกขายกันเยอะ ตนก็จะไม่มีดอกขาย แต่จะเน้นทำหัวเชื้อข้าวฟ่างขายให้กับเกษตรกร หรือช่วงไหนที่เขาทำน้อยเราก็จะทำก้อนเห็ดและเปิดดอก จึงทำให้ตนมีรายได้ทุกวัน และสำหรับเกษตรกรท่านใดที่ต้องการจะผลิตหัวเชื้อเห็ดจากเมล็ดข้าวฟ่างเอง คุณรุจิราก็ยังแนะนำวิธีการให้หมดทุกขั้นตอนโดยไม่หวงสูตรแต่อย่างใดไว้ดังนี้

การผลิตหัวเชื้อเห็ดจากเมล็ดข้าวฟ่าง :

การเตรียมเมล็ดข้าวฟ่าง นำเอาเมล็ดข้าวฟ่างที่มีเปอร์เซ็นต์ความงอกสูงไปล้างให้สะอาด แล้วนำมาต้มด้วยไฟปานกลาง ในขณะที่ต้มควรจะคนด้วย เพื่อให้เมล็ดข้าวฟ่างสุกอย่างสม่ำเสมอ ขั้นตอนนี้จะใช้เวลาประมาณ 15 นาที เมื้อต้มเมล็ดข้าวฟ่างเสร็จแล้ว เทลงภาชนะกรองน้ำเกลี่ยให้บางๆ เพื่อทำการผึ่งลม ลดความชื้นให้พอหมาด เมื่อเมล็ดข้าวฟ่างเริ่มเย็นตัวและสะเด็ดน้ำดีแล้ว กรอกใส่ในขวดแก้วใส ประมาณครึ่งขวดหรือเกินครึ่งเล็กน้อย โดยต้องเช็ดปากขวดทั้งภายในและภายนอกด้วยผ้าที่สะอาด แล้วอุดปากขวดด้วยจุกสำลี หุ้มด้วยกระดาษ แล้วนำขวดเมล็ดข้าวฟ่างไปนึ่งฆ่าเชื้อ ในหม้อนึ่งความดันนาน 60 – 70 นาที เมื่อนึ่งเสร็จแล้ว จึงนำออกมาจากหม้อนึ่งปล่อยทิ้งไว้ให้เย็น จากนั้นทำการเขย่าให้เมล็ดข้าวฟ่างแตกร่วนหรือแยกตัวออกจากกันแล้วนำเมล็ดข้าวฟ่างที่ได้ไปต่อเชื้อเห็ด(เขี่ยหัวเชื้อเห็ดจากอาหารวุ้นลงในเมล็ดข้าวฟ่าง)แล้วเก็บไว้ในห้องบ่มเชื้ออีก 1 – 2 วัน เพื่อให้เส้นใยเห็ดเดินจนเต็มขวด จากนั้นจึงนำหัวเชื้อเมล็ดข้าวฟ่างนี้ไปเขี่ยลงก้อนเชื้อเห็ดต่อไป

ต้นทุนการผลิต

ด้านลงทุนการผลิต หากทำโรงเพาะแบบซื้อก้อนมาเปิดดอกเอง ก็จะมีค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับวัสดุก่อสร้างโรงเพาะเห็ด 1 โรงขนาด 4x12 เมตร จะบรรจุได้ 6,000 ก้อน ตัวโรงเรือนทำจากไม้ยูคาฯและไม้ไผ่หลังคาผ้าพลาสติกจะอยู่ได้นาน รอบๆโรงเรือนจะคลุมด้วยตาข่ายกรองแสง(ผ้าสแลน)เป็นฝาผนัง ไม้ยูคาฯ 35 ท่อนราคา 2,500 บาท ไม้ไผ่ 15 ท่อนยาว 500 บาท ตาข่ายกรองแสง(ผ้าสแลน) 1x10 เมตร ราคา 450 บาท ผ้าพลาสติก 5 เมตร ราคา 300 บาท ต้นทุนโรงเรือนจะอยู่ที่ 3,750 บาทต่อโรงเรือนเมื่อรวมค่าก้อนเชื้อเห็ดที่ซื้อมาเปิดดอกก้อนละ 3.50 บาท ก็จะตกค่าใช้จ่ายต่อโรงเรือนราวๆ 33,750 บาทต่อโรงเรือน ซึ่งการลงทุนเพาะเห็ดนั้นจะหนักในช่วงแรกๆ แต่เมื่อเพาะไปได้สักพัก 1 เดือนก็จะเริ่มคืนทุนและกำไรในเดือนแรกเลย

แผนการตลาด

การตลาดของสวนเห็ดรุจิรานั้น จะมีพ่อค้ามารับซื้อที่ฟาร์มเลย ซึ่งผลผลิตก็ไม่เพียงพอกับความต้องการของตลาด ส่วนหัวเชื้อและก้อนเชื้อเห็ดก็ขายทุกวันให้กับลูกฟาร์มและได้แนะนำลูกฟาร์มที่ซื้อหัวเชื้อไปขยายก้อนเชื้อเห็ดเองถ้าเชื้อไม่เดินและก้อนเชื้อเห็ดที่เปิดดอก ออกดอกไม่เยอะหรือไม่ออกดอกเลยก็สามารถเข้ามาปรึกษาได้ตลอดและพร้อมที่จะแก้ปัญญาตรงนั้นเลย คุณรุจิราให้คำแนะนำแก่ลูกฟาร์มทุกคนที่เข้ามาปรึกษาเรื่องการเพาะเห็ดและมีตลาดรองรับมีความน่าเชื่อถือจนเกิดประสบผลสำเร็จ สร้างรายได้ให้แก่ลูกฟาร์มเป็นอย่างมากจึงทำให้ลูกฟาร์มได้บอกต่อๆ กันและปัจจุบันนี้ตนดังทั่วอีสานจึงมีลูกฟาร์มทั่วประเทศรู้จักและสั่งซื้อหัวเชื้อและก้อนเชื้อเห็ดทุกวัน

เห็ดบด-เห็ดขอนดำอินทรีย์ เห็ดสุดฮิตของสวนรุจิรา

บทสรุป/ข้อเสนอแนะ

การกระตุ้นให้เกิดดอก คุณรุจิราเผยเทคนิคการกระตุ้นให้เห็ดออกดอกได้ตลอดว่า ขึ้นอยู่กับการลดและเพิ่มอุณหภูมิ ซึ่งต้องดูจากหลายอย่างด้วยกัน เช่น ความพร้อมของก้อน ฤดูกาล คือเห็ดพร้อมที่จะให้เรากระตุ้นหรือยัง โดยการดูที่ความชื้นสัมพัทธ์ ถ้าหากความชื้นสัมพัทธ์มากเกินไป รดน้ำทุกวันไม่ออกดอก เราก็ต้องหยุดให้น้ำบ้าง และอีกประมาณ 2 วัน เห็ดก็จะออกดอก ซึ่งกำหนดตายตัวไม่ได้ แต่เราต้องอยู่กับเขาและเข้าใจเขาให้มากๆ อย่างเช่นการกระตุ้นเห็นขอนดำ เห็ดบดให้ออกดอก ควรบ่มเชื้อในช่วงหน้าหนาว แล้วนำไปเปิดดอกช่วงที่อุณหภูมิสูงขึ้น จะทำให้เห็ดออกดอกได้ดี ผลผลิตสูง และสร้างรายได้เกิดขึ้นทุกวัน

ละคุณรุจิรายังย้ำอีกว่าการจะมาเพาะเห็ดเป็นอาชีพได้นั้น ต้องมีใจรัก ชอบทานเห็ด เห็นคุณค่าของเห็ด และซื่อสัตย์ต่อผู้บริโภคอาชีพเพาะเห็ดเป็นอาชีพหนึ่งที่ทำรายได้ดีและใช้เวลาไม่นาน ได้เงินลงทุนคืนเร็ว ประมาณ 30-45 วันก็ได้เงินคืนแล้ว ถือว่าเป็นการลงทุนครั้งแรกเก็บดอกขายได้เดือนละ 4 ครั้งติดต่อกัน 5 เดือนหากมีการดูแลเป็นอย่างดีการเก็บดอกขายรอบแรกก็จะได้ทั้งทุนและกำไรคืนในเดือนแรกเลย

เรื่อง/ภาพโดย: ชยาภัสร์ แสงมี จนท.ศูนย์ประสานงานร่วมด้วยช่วยกันสำนึกรักบ้านเกิด จ.ขอนแก่น
   
พยากรณ์อากาศ
วันที่ 25 กันยายน พ.ศ.2560
กรุงเทพมหานคร
25-29°C
เชียงใหม่
23-29°C
นครราชสีมา
23-29°C
ชลบุรี
25-28°C
นครศรีธรรมราช
25-30°C
ภูเก็ต
25-26°C
Your browser is out-of-date!

Update your browser to view this website correctly.Update my browser now

×