เกษตรกรต้นแบบ
"อเนก ประสม : ปราชญ์เกษตรผู้ใช้มะนาวเปลี่ยนชีวิต"
 27 พฤษภาคม 2559   508
จ.ลำปาง
พัฒนาพืชให้เตรียมดิน พัฒนาที่ที่กินให้เตรียมตน ถ้าจะพัฒนาคนให้พัฒนาตนเองก่อน

เขาเรียกผมว่า "พ่อเลี้ยงสวนมะนาว แห่งไร่กาญจนา"

เพราะความยากจน สอนให้รู้จักดิ้นรนและไขว่คว้า วันนี้คุณอเนก ประสม เจ้าของไร่กาญจนา บ้านแจ้คอน หมู่2 ต.ทุ่งผึ้ง อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง มีฐานะความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นเพราะมีความมุ่งมั่นอดทนใช้ความจนเป็นครูสอนซึ่งกว่าจะมาเป็น “พ่อเลี้ยงอเนก”เจ้าของสวนมะนาว สายพันธุ์ตาฮิติเงินล้าน สะท้านทรวง ที่ใครๆได้เห็นก็ต่างอิจฉากับผลกำไรที่งดงามเพราะที่ผ่านมา“พระเจ้าไม่ได้โยนต้นกล้ามะนาวลงมาจากฟากฟ้า แล้วสั่งให้ผมปลูก” ณ ผืนแผ่นดินที่เป็นมรดกตกทอดแห่งนี้ ต้นอะไรที่เขาร่ำลือว่าดี พืชอะไรที่มีราคางามคุณอเนกเคยลองปลูกมาเกือบหมดแล้วเช่นข้าวโพด ถั่วลิสง พริก ผัดกาดเขียวปลี ยาสูบ ข้าวไร่ ลำไย แต่สุดท้ายก็แค่พอเลี้ยงครอบครัวให้อยู่รอดกันไปวันๆมาวันนี้ละครชีวิตลงเอยด้วย มะนาว ชายที่ชื่ออเนก ประสม จึงเป็นต้นแบบของเกษตรกรที่มีความฝัน และกลายเป็นที่รู้จักมักคุ้นของคนมากมาย

หลักคิดในการใช้ชีวิต

“เป็นเกษตรกรต้องหมั่นศึกษาแล้วกลับมาพัฒนาตนเอง ถ้าไม่ศึกษาก็ไม่สามารถพัฒนาตัวเองให้ดีขึ้นได้”

คุณอเนก ประสม เกิดเมื่อวันที่31พฤษภาคม พ.ศ.2504เป็นคนจังหวัดลำปางโดยกำเนิด มีพี่น้องด้วยกันทั้งหมด 5คน คุณอเนกเป็นบุตรคนที่1 มีอาชีพเป็นเกษตรกรตามบิดา-มารดา เพราะความยากจนจึงมีโอกาสเล่าเรียนและจบการศึกษาเพียงระดับชั้นประถมศึกษาปีที่4 ที่โรงเรียนบ้านแจ้คอน เพราะเป็นบุตรคนโตจึงมีภาระดูแลน้องๆ ชีวิตในวัยเด็กหลังจากนั้นต้องช่วยเหลือครอบครัวทำไร่-ทำสวนมาโดยตลอด

ไม่มีวันไหนเลยที่หยาดเหงื่อไม่ไหลรดบนผืนดิน เกษตรกรโดยสายเลือดอย่างคุณอเนกเติบโตมากับไร่สวน ชีวิตนี้อุทิศให้กับท้องไร่ท้องนาไปหมดแล้ว จากเช้าจรดเย็นต้องช่วยครอบครัวไถ หว่าน ปลูก ดูแลและเก็บเกี่ยว ที่มีทั้งข้าวโพด ข้าวไร่และยาสูบ ปลูกหมุนเวียนเลี้ยงชีพกันอยู่อย่างนี้เรื่อยมา กระทั่งอายุได้ 17ปี ชายหนุ่มที่ชื่อ อเนกได้พบรักตกลงปลงใจสมรสกับคุณกาญจนา สาวบ้านนาแห่งเมืองเขลางค์นคร มีบุตรชายด้วยกัน 1คนและรับภาระเลี้ยงดูบุตรชายของพี่สาวอีก 2คน เมื่อคุณอเนกใช้ชีวิตคู่กับผู้มีอุดมการณ์เดียวกัน จึงตั้งใจร่วมแรงแข็งขันสร้างอนาคตด้วยอาชีพเกษตรกร สร้างเรือนรักและทำมาหากินบนที่ดินผืนเล็กๆ 2ไร่ที่เป็นเนินเขาอยู่ท้ายหมู่บ้าน

เพราะทั้งคู่มีความฝัน จากชีวิตชาวไร่ชาวสวน ต่อมาได้พลิกผันตัวเองมาเป็นพ่อค้าคนกลาง รับซื้อกระเทียมทั่วภาคเหนือ แต่แล้วโชคก็ไม่เข้าข้าง เกิดภาวะสินค้าเกษตรล้นตลาด ครั้งนั้นขาดทุนนับล้านบาท ทั้งคู่จึงถึงจุดตกอับที่ต่ำสุดของชีวิต “ผมและภรรยาเคยคิดจับมือกันแล้วผูกคอตายมาแล้ว” ชีวิตที่มืดมิด ความฝันที่พังสลาย แต่แล้วเพราะจิตใต้สำนึกที่ดี ทั้งสองจึงร่วมทุกข์สุขด้วยกันอย่างไม่ท้อแท้กับโชคชะตา ด้วยความมุมานะรู้จักศึกษาแบบอย่างที่ดี เปิดใจรับหลักคิดและมองแนวทางจากผู้ที่ประสบความสำเร็จ โดยได้ยึดถือคติที่ว่า “เป็นเกษตรกรต้องหมั่นศึกษาแล้วกลับมาพัฒนาตนเอง ถ้าไม่ศึกษาก็ไม่สามารถพัฒนาตัวเองให้ดีขึ้นได้” คุณอเนกได้ศึกษาแบบอย่างจากปราชญ์เกษตรที่ดีและย้อนกลับมามองตนเองเพื่อแก้ไขข้อบกพร่องในการดำเนินชีวิตที่ผ่านมา

ต่อมาคุณอเนกได้มีโอกาสรู้จักแนวทางการดำเนินชีวิตตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง หนึ่งในแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ คุณอเนกจึงแบ่งพื้นที่ทำกิน ที่มีอยู่ 2ไร่ตามหลักเกษตรทฤษฏีใหม่ เพียงมุ่งมั่นและตั้งใจทำเพื่อหวังจะพัฒนาครอบครัวแบบยั่งยืน โดยใช้หลักคิดที่ว่า “พัฒนาพืชให้เตรียมดิน พัฒนาที่อยู่ที่กินให้เตรียมตน ถ้าจะพัฒนาคนให้พัฒนาตนเองก่อน” ค่อยๆคิดค่อยๆทำกระทั่งถึงจุดที่ตนและครอบครัวประสบความสำเร็จ สามารถอยู่อย่างพอมีพอกินตามหลักธรรมคำพ่อสอน

ในปีพ.ศ.2546 ทางภาครัฐโดยสำนักงานเกษตรอ.แจ้ห่ม ได้เห็นกิจกรรมการเกษตรตามหลักทฤษฏีใหม่ที่คุณอเนกถือปฏิบัติ จึงได้ส่งประกวดแปลงเกษตรกรรมยั่งยืนระดับจังหวัด และได้รับรางวัลชนะเลิศอันดับที่3 ของจังหวัดลำปาง ครั้งนั้นนับเป็นข่าวดีที่สร้างความภาคภูมิใจที่สุด เป็นแรงบันดาลใจให้คุณอเนกได้ทำการเกษตรเพื่อเป็นแบบอย่างให้กับคนอื่นๆต่อไป

นับตั้งแต่ปีพ.ศ.2543-2546 ที่ดินทำกินที่มีอยู่2ไร่สามารถสร้างรายได้พอจะเก็บหอมรอบริบให้พอมีกำลังบริหารจัดการหนี้สินที่มีอยู่ และมีกำลังซื้อที่ดินของเพื่อนบ้าน โดยเริ่มซื้อทีละเล็กทีละน้อย กระทั่งมีที่ดินเป็นของตนเองเพิ่มมากขึ้น และเกิดคำถามว่าจะปลูกอะไรบ้าง และแล้วจุดเริ่มต้นของการปลูกมะนาวก็บังเกิดขึ้น โดยมีหมอดินอาสาประจำหมู่บ้าน มาแนะนำให้ปลูก จึงใช้ที่ดินที่มีอยู่เริ่มต้นปลูกมะนาวครั้งแรกจำนวน 200ต้น ขณะนั้นที่ดินของคุณอเนกมีพืชหลักๆ คือมะละกอ พริก ลำไยและมะนาวสายพันธุ์ตาฮิติ ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว พบว่าพืชที่สร้างรายได้ดีที่สุดนั่นคือ มะนาว ดังนั้นคุณอเนกจึงค่อยๆลดการปลูกพืชชนิดอื่นลง และเพิ่มพื้นที่ปลูกมะนาวพันธุ์ตาฮิติมากขึ้นเรื่อยๆ

คุณอเนกเล่าให้ฟังต่อว่า แต่ก่อนคนรู้จักไร่แห่งนี้ในนาม สวนมะนาวบ้านแจ้คอน หรือ สวนมะนาวอเนก กระทั่งในปี พ.ศ.2556 คุณอเนกได้ตั้งชื่อไร่แห่งนี้ว่า“ไร่กาญจนา” ตามชื่อของภรรยา เพราะความเชื่อที่ว่า ชาวจีนมักจะใช้ชื่อภรรยาตั้งชื่อกิจการร้านค้าของตนเองเพื่อความเจริญรุ่งเรืองของธุรกิจ

จากพื้นที่ทำกินมีอยู่ 2ไร่และซื้อที่ดินใกล้เคียงของเพื่อนบ้านมาเรื่อยๆ กระทั่งปัจจุบันมีที่ดินที่ได้มาด้วยน้ำพักน้ำแรงกว่า 86ไร่ ขณะนี้ปลูกมะนาวสายพันธุ์ตาฮิติไปแล้วกว่า 4,000ต้น มีทั้งการปลูกแบบลงดินและปลูกในท่อซีเมนต์เพื่อควบคุมให้ได้ผลผลิตที่ดีในช่วงฤดูแล้ง เพราะลักษณะพิเศษของมะนาวสายพันธุ์ตาฮิติ ทีมีผลที่ใหญ่ น้ำมาก ไร้เมล็ด และมีรสเปรี้ยว มะนาวสายพันธุ์นี้จึงเป็นที่นิยมของตลาด สามารถให้ผลผลิตได้ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะในฤดูแล้งที่มะนาวมีราคาแพง จะมีพ่อค้าเข้ามารับซื้อผลผลิตถึงสวน ในราคาที่ขายได้ผลละ 7-8 บาท หรือกิโลกรัมละ 60บาท สร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำแก่ครอบครัวเฉลี่ยถึงปีละประมาณ 1,080,000 บาท เฉลี่ยกำไรจะตกต้นละประมาณ 360บาท และมีต้นทุนเฉลี่ยต่อต้นเพียงแค่ 100บาท นอกจากนั้นยังสามารถขายกิ่งพันธุ์ได้ในราคากิ่งละ25-35บาท มียอดสั่งซื้อหลายร้อยต้นต่อเดือน

ด้วยพื้นที่มากถึง86ไร่ หลายคนอาจคิดว่าคงดูแลยาก แต่ถึงแม้คุณอเนกจะมีรายได้นับล้านบาทต่อปี ก็ไม่เคยจ้างแรงงานมาดูแลไร่ เพราะรักที่จะดูแลทุกขั้นตอนด้วยตนเอง คุณอเนกกล่าวว่า“ไม่มีใครเข้าใจความต้องการของต้นมะนาวได้ดีกว่าเราผู้ซึ่งเป็นเจ้าของ และยังมีสิ่งที่น่าเรียนรู้อีกมากซ่อนเร้นอยู่ในธรรมชาติของพืชชนิดนี้” คุณอเนกจึงดูแลมะนาวด้วยหัวใจของผู้เป็นเจ้าของสวนซึ่งส่งผลให้มะนาวให้ผลผลิตดีในทุกฤดูกาล

ดูแลมะนาวด้วยหัวใจของผู้ซึ่งเป็นเจ้าของ

ประวัติและความเป็นมาเกี่ยวกับตัวเกษตรกร

ทุกๆครั้งที่มีคนสนใจเข้ามาศึกษาดูงานที่ไร่กาญจนา คุณอเนกมักจะให้ข้อคิดดีๆที่กลั่นกรองมาจากหัวใจว่า “ปุ๋ยและยาที่ดีที่สุดสำหรับต้นมะนาว ก็คือเงาของเจ้าของสวนนั่นเอง” คุณอเนกอยากให้เกษตรกรที่ปลูกมะนาวได้รู้จักการดูแลและเรียนรู้ธรรมชาติของมะนาวแต่ละสายพันธุ์ด้วยตนเอง เพราะที่ผ่านมาได้เกิดองค์ความรู้ใหม่ๆกับตนมากมาย สามารถเผยแพร่ให้กับเกษตรกรคนอื่นๆได้นำไปใช้และเกิดผลจริง เช่น การคิดค้นสูตรการใส่ปุ๋ยสำหรับบำรุงต้นมะนาว ช่วยให้ต้นแข็งแรงพร้อมผลิดอกออกผล ,สูตรการใส่ปุ๋ยเพื่อบำรุงดอก เพราะเกษตรกรผู้ปลูกมะนาวส่วนใหญ่มักประสบปัญหาดอกมะนาวร่วง คุณอเนกจึงได้ลองผิดลองถูกมานาน กระทั่งได้สูตรการใส่ปุ๋ยที่ช่วยบำรุงดอกมะนาวให้มีความสมบูรณ์และพร้อมสำหรับติดผล

คิดจะปลูกมะนาว ต้องเข้าใจธรรมชาติของมะนาว :
กว่า19 ปีที่ใช้ชีวิตผูกพันกับการดูแลต้นมะนาวด้วยใจรัก ในแต่ละวันหากว่างเว้นจากภาระอื่นใด คุณอเนกจะใช้ชีวิตอยู่กับต้นมะนาวที่ไร่กาญจนาแห่งนี้ทั้งวัน เพียงเพื่อจะศึกษาให้เข้าใจธรรมชาติของต้นมะนาวให้มากที่สุด หากพบปัญหาจะเรียนรู้และทดลองแก้ไขด้วยตนเอง เพื่อให้ได้ผลที่ดีที่สุดสำหรับบำรุงรักษาต้นมะนาว อันจะส่งผลให้ได้ผลผลิตที่ดีในอนาคต คุณอเนกสามารถเข้าใจหลายๆอย่างเกี่ยวกับธรรมชาติของต้นมะนาว เช่น มะนาวสายพันธุ์ตาฮิติจะให้ผลผลิตดี เมื่อปลูกในพื้นที่ที่มีสภาพอากาศร้อน และเป็นเนินสูง, หากรดน้ำต้นมะนาวมากเกินไปจะส่งผลให้มะนาวใบดก สวยงามแต่ไม่ออกดอกติดผล , หากใส่ปุ๋ยคอกที่ไม่ผ่านการหมักด้วยสารเร่ง พด.จะส่งผลให้เกิดโรคเชื้อรากับใบและลำต้นของมะนาวได้

นอกจากนี้คุณอเนกยังให้ความรู้เพิ่มเติมอีกว่า "เกษตรกรที่ทำน้ำหมักชีวภาพใช้เองและต้องการใช้ฉีดพ่นบำรุงต้นมะนาวให้มีความสมบูรณ์ แข็งแรง ไม่ควรฉีดพ่นในช่วงที่มะนาวเริ่มติดดอกออกผลเพราะน้ำหมักชีวภาพจะเป็นพาหะนำแมลงวันทองและแมลงชนิดอื่นๆมาทำลายผลมะนาว ทำให้ผิวของเปลือกมะนาวเสีย ไม่สวย ได้ราคาไม่ดี หากจะฉีดพ่น สามารถทำได้ก่อนที่มะนาวจะติดดอกออกผล จะได้ผลดีที่สุด"

มะนาวพันธุ์ตาฮิติ ผลใหญ่ ผิวสวย ราคางาม

เกียรติประวัติและผลงาน

เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2559 ที่ผ่านมา ณ ไร่กาญจนาแห่งนี้ ได้จัดงานที่ชื่อว่า “นิทรรศการมะนาวก้าวสู่อาเซียนถวายเป็นพระราชกุศลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครบรอบ 88 พรรษา” โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดลำปางเป็นประธานในพิธีเปิดงาน ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อประชาสัมพันธ์และถ่ายทอดเทคโนโลยีองค์ความรู้เรื่องการปลูกมะนาว โดยเฉพาะมะนาวสายพันธุ์ตาฮิติที่คุณอเนกได้เนรมิตสร้างไว้ด้วยใจรัก ณ ไร่แสนสุขแห่งนี้ คุณอเนกกล่าวว่า“ครั้งนั้นนับเป็นการเปิดตัวไร่กาญจนาอย่างยิ่งใหญ่" มีทั้งส่วนราชการ พี่น้องประชาชนให้ความสนใจมาร่วมงานมากกว่า 2,000 คน มีกิจกรรมให้ผู้ที่สนใจได้เปิดโลกทรรศน์ในหลายมุมมองเกี่ยวกับพืชเศรษฐกิจที่ชื่อ มะนาว เรียกได้ว่างานนี้ทุกคนจะได้รู้ทุกอย่างเกี่ยวกับมะนาว ที่บางทีหลายคนอาจไม่เคยรู้มาก่อน คุณอเนกนับเป็นเกษตรกรต้นแบบที่มีคนรู้จักนับถือเป็นจำนวนมาก ปัจจุบันที่ ไร่กาญจนา จะมีผู้มาเยี่ยมเยือนเพื่อศึกษาดูงาน เป็นประจำ เกือบทุกวันต้องให้การต้อนรับผู้คนมากหน้าหลายตา

คุณอเนก ได้รับการยอมรับว่าเป็นปราชญ์เกษตรที่เป็นต้นแบบให้กับคนอื่นๆได้อย่างแท้จริง ต่อมาทางส่วนราชการได้ ขอใช้ไร่กาญจนาแห่งนี้เป็นศูนย์เรียนรู้การเกษตร มีการจัดฝึกอบรมเกษตรกรในโครงการต่างๆมาแล้วมากมาย คุณอเนกจึงมีหน้าที่เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ในทุกเวทีที่มีการจัดอบรม ณ ไร่กาญจนาแห่งนี้ เพราะชายคนนี้ เป็นคนเดียวที่รู้ลึก รู้จริงเกี่ยวกับการปลูกมะนาวที่สร้างรายได้อันงดงาม

เกียรติประวัติและผลงานด้านอื่นๆ :
- ประธานกลุ่มออมทรัพย์เกษตรกรประจำตำบล ที่มีโอกาสเป็นตัวแทนทูลเกล้าถวายเงินสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
- รางวัลรองชนะเลิศอันดับที่3 ประจำปี2546 การประกวดแปลงเกษตรกรรมยั่งยืนตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง จ.ลำปาง
- ตำแหน่งหมอดินอาสาประจำหมู่บ้านตั้งแต่ปี2553 – ปัจจุบัน
- เครือข่ายภาคีภาคการเกษตรปราชญ์ชาวบ้าน
- รองประธานสหพันธ์ผู้ผลิตลำไยคุณภาพเพื่อการส่งออกระดับภาคเหนือตอนบน
- รางวัลปราชญ์ชาวบ้านดีเด่นประจำปี2556 โดยสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร เขต1
- ตัวแทนจ.ลำปาง ในตำแหน่งคณะกรรมการไม้ผลระดับชาติ ปี2559
- รางวัลเกษตรกรดีเด่น สาขาบัญชีฟาร์ม ประจำปี 2559 ระดับจังหวัด โดยกรมตรวจบัญชีสหกรณ์

บรรยากาศภายในไร่มะนาวที่มีมากกว่า 4,000ต้นและผลผลิตที่สร้างรายได้งดงาม

เรื่อง/ภาพโดย: ประพันธ์ จีระวัง จนท.ศูนย์ประสานงานร่วมด้วยช่วยกันสำนึกรักบ้านเกิด จ.เชียงราย
   
พยากรณ์อากาศ
วันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ.2560
กรุงเทพมหานคร
24-30°C
เชียงใหม่
20-28°C
นครราชสีมา
22-28°C
ชลบุรี
25-30°C
นครศรีธรรมราช
26-32°C
ภูเก็ต
25-30°C
Your browser is out-of-date!

Update your browser to view this website correctly.Update my browser now

×